Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Nghĩa đầu tiên, nghĩa trực tiếp, nghĩa cơ bản của một từ, ngữ: Đây là ý nghĩa cụ thể, rõ ràng, có thể hiểu ngay được dựa trên các yếu tố cấu thành từ hoặc theo cách hiểu thông thường, tự nhiên nhất, không cần suy diễn hay ẩn dụ. Nó thường đối lập với "nghĩa bóng".

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Nghĩa đen của từ "gương" là vật dùng để soi thấy mình ở trong.
  • Khi nói "con mèo đen", nghĩa đen của nó chỉ một con vật cụ thể có bộ lông màu đen.
  • Trong câu "Anh ấy có một trái tim nóng", nghĩa đen của "trái tim" chỉ bộ phận cơ thể bơm máu.

Các cách sử dụng nâng cao

• Phân biệt với "nghĩa bóng": "Nghĩa đen" thường được đặt cạnh và so sánh với "nghĩa bóng" (nghĩa chuyển, nghĩa ẩn dụ) để làm rõ sự khác biệt giữa nghĩa gốc và nghĩa mở rộng của từ.
  • Phải hiểu rõ nghĩa đen trước khi phân tích nghĩa bóng của câu thơ.
• Trong phân tích ngôn ngữ học: Thuật ngữ này được dùng trong việc nghiên cứu ngữ nghĩa, phân tích văn bản, đặc biệt là thơ ca, tục ngữ, thành ngữ.
  • Nhà nghiên cứu đã chỉ ra nghĩa đen và nghĩa bóng trong câu tục ngữ "Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng".

Biến thể và từ gần giống

• Nghĩa gốc: Có thể dùng thay thế trong một số ngữ cảnh, chỉ nghĩa ban đầu, nguyên thủy của từ.
• Nghĩa trực tiếp: Cách gọi khác nhấn mạnh tính không vòng vo, không ẩn ý.
• Nghĩa bóng (từ trái nghĩa): Nghĩa chuyển, nghĩa được suy ra từ nghĩa đen thông qua phép ẩn dụ, hoán dụ.

Từ đồng nghĩa

• Nghĩa thực: Nghĩa thực tế, cụ thể.
• Nghĩa mặt chữ: Nghĩa hiểu theo đúng từ ngữ được viết/ nói ra.

Các cụm từ (phrasal verbs) liên quan

(Không áp dụng phổ biến cho danh từ này trong tiếng Việt)

Thành ngữ liên quan

• Hiểu theo nghĩa đen: Cách hiểu một cách cứng nhắc, từng chữ, từng từ, không linh hoạt hoặc không nắm bắt được ý nghĩa sâu xa.
  • Anh ấy hiểu câu nói đùa theo nghĩa đen nên đã giận.

1. Nghĩa đầu tiên hiểu một cách thông thường, tự nhiên, khác với nghĩa bóng: Nghĩa đen của từ "gương"là vật dùng để soi thấy mình ở trong.